رسالت اجتماعي و انساني جامعه اسلامی درحمايت از ناتوانان جسمي
صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 

رسالت اجتماعي و انساني جامعه اسلامی درحمايت از ناتوانان جسمي

پرسش : دراسلامی، حکومت و آحاد مردم، چه مسئولیتی در قبال ناتوانان جسمی دارند؟
پاسخ اجمالی:

دين مبين اسلام آموزه هاي بسيار واضح و راهگشايي در قبال اين قشر از اجتماع دارد. اسلام پيش از هر کاري، نگاه جامعه را درباره شهروندان معلول اصلاح مي کند. از طرفي همه شهروندان را به ياري و دستگيري از آنها ترغيب مي کند. چنانکه پيامبر اکرم(ص) مي فرمايند: «نگاه پيوسته به گرفتاران و جذاميان مكنيد كه مايه اندوه آنها است». همچنين مي فرمايند: «راهنمايي نابينا تاچهل قدم، موجب آمرزش گناهان مي شود». امام حسين(ع) نيز فراموشي نابينايان، ناشنوايان و معلولان را عهد شکني با خداوند مي داند.

پاسخ تفصیلی:

ناتوانان و معلولین روانی و جسمی از وضعیت بسیار ویژه ای دربرخوردارند. آنها اگرچه به واسطه نارسایی هایی که در جسم یا روان شان وجود دارد، دچار محدودیت هایی غیر قابل اجتناب اند اما این گونه هم نیست که هیچ ظرفیتی برای برای رشد و تکامل نداشته باشند. به همین دلیل سایر اقشار اجتماعی که از این مشکلات رنج نمی برند، وظایفی برای دستگیری از آنها دارند. دین مبیننیز به عنوان کامل ترین دین و ارائه دهنده مفصل ترین برنامه زندگی انسان ها، آموزه های بسیار واضح و راهگشایی در قبال این قشر از اجتماع دارد.
نگاهبه معلولین و ناتوانان جسمی:
در مواجهه با معلولان و ناتوانان، شاید مهم تر از هر آموزه ای، نگاهی است که باید در رابطه با آنها اصلاح شود. یکی از مهم ترین اموری که هنگام مواجهه با این گروه های اجتماعی باید در نظر داشت، تحقیر نکردن آنها است. در11حجرات می خوانیم: «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى‏ اَنْ یَکُونُوا خَیْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى‏ اَنْ یَکُنَّ خَیْراً مِنْهُن‏» ؛ (اى کسانى کهآورده‏اید! نباید گروهى از مردان شما گروه دیگر را مسخره کنند، شاید آنها از اینها بهتر باشند؛ و نه زنانى زنان دیگر را، شاید آنان بهتر از اینان باشند). حکم اینعام است و شامل همه اقشار اجتماعی، از جمله ناتوانان جسمی می شود. امام صادق(علیه السلام) نیز در باره بایستگی های مواجهه با گرفتاران از قول پیامبر اسلام(صلیعلیه وآله) می فرماید: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ:‏ لَا تُدِیمُوا النَّظَرَ اِلَى اَهْلِ الْبَلَاءِ وَ الْمَجْذُومِینَ فَاِنَّهُ یَحْزُنُهُمْ» (1)؛ (پیامبر اکرم فرمود: نگاه پیوسته به گرفتاران و جذامیان مکنید که مایه اندوه آنها است).
رسول اکرم(صلیعلیه وآله) در حدیثی در توضیح نابینایی واقعی می فرماید: «لَیسَ الاعمَی مَن یَعمِی انهَا الاعمَی مَن تَعمِی بَصِیَره» (2)؛ (نابینا کسی نیست که چشمش بینایی نداشته باشد بلکه کور واقعی کسی است که بصیرت و بینش باطنی خود را از دست داده باشد). حضرت علی(علیه السلام) نیز در بیانی شبیه به این سخن رسول خدا(صلیعلیه وآله) می فرماید: «لَیسَت الرُویَه مَعَ العُیُون وَ انمَا الرُویَه الحَقِیقِیه مَعَ العُقُول» (3)؛ (دیدن حقیقی دیدن با چشم ظاهری نیست همانا دیدن حقیقی دیدن با عقل هاست).
این سخنان نشان از محترم بودن ناتوانان جسمی و روانی در نگاه دین مبیندارد و به همین خاطر می بینیم که حضرات معصومین(علیهم السلام) همیشه با تعابیری بسیار لطف آمیز و احترام برانگیز راجع به آنها صحبت کرده اند. در حدیثی از پیامبر اسلام(صلیعلیه وآله) می خوانیم: «اَبْغونى الضُّعَفاءَ فَاِنَّما تُرْزَقونَ وَ تُنْصَرونَ بِضُعَفائِکُمْ» (4)؛ (ناتوانان را براى من بیابید زیرا شما به برکت ناتوانان خود روزى داده و یارى مى شوید).
توصیه عمومیبه حمایت از ناتوانان و ضعیفان جامعه:
حضرات معصومین(علیهم السلام) همواره حکومت اسلامی و آحاد مردم را در قبال «ناتوانان و ضعیفان» جامعه، مسئول معرفی می کردند و مردم راه برای دستگیری از انها برمی انگیختند، که همه این بیانات، موضوع خدمت به «ناتوانان و معلولین جسمی» را نیز در بر می گیرد. برای مثال می بینیم که حضرت علی(علیه السلام) در نامه خود بهو در بخشی از آن که وظیفهحکومت اسلامی را در قبال نیازمندان و ناتوانان روشن می کند، می فرماید: «بخشى از بیت المال و بخشى از غله هاى زمین هاى غنیمتىرا در هر شهرى به این طبقه اختصاص ده. زیرا تفاوتی بین خودی و غیر خودی نیست و دورترین مسلمانان همانند نزدیک ترین آنان سهمى مساوى از بیت المال دریافت می کنند. مبادا سرمستى حکومت تو را از رسیدگى به آنان باز دارد بلکه همواره در فکر مشکلات آنان باش و به آنان اخم مکن. به ویژه کسانى که از چشم ها دورند و در منظر و مرئی نیستند اولویت داشته و بیشتر سزاوار رسیدگی می باشند چون دیگران آنان را کوچک مى شمارند و کمتر به تو دست رسى دارند. براى این گروه افرادی مطمئن خداترس و فروتن را انتخاب کن تا درباره آنان تحقیق و مسائل را به تو گزارش کنند. نیز پیوسته از آنان دل جویی کن چون مسئولیتی سنگین بر دوش زمام داران است. پس بخشی از وقت خود را به کسانی اختصاص ده که به تو نیاز دارند و شخصا به امور آنان رسیدگی کن و در مجلس عمومی با آنان بنشین. سربازان و یاران و نگهبانان خود را از سر راه شان دور کن تا بدون اضطراب با تو سخن بگویند. من از رسول خدا(صلیعلیه وآله) بارها شنیدم که می فرمود: ملتی که حقوق ناتوانان را از زورمندان بدون ترس و لرز نتواند بازستاند رستگار نخواهد شد. پس درشتى و سخنان ناهموار آنان را تحمل کن».(5)
امام صادق(علیه السلام) نیز درباره یاری شهروندان «نیازمند و مبتلای»می فرماید: «مَنْ کانَ فِى حاجَهِ اَخِیْه الْمُسْلِم کَانَ اللَّهُ فِى حَاجَتِهِ» (6)؛ (هر کس نیاز برادر مسلمان خود را رفع کند خداوند نیز نیازهایش را برطرف می نماید). نیز آن حضرت در بیان مشابهی می فرماید: «کلُّ معروفٍ صدقهٌ، والدّالُّ عَلَی الخَیرِ کفاعلِهِ، وَاللهُ یُحِبُّ اِغاثهَ الهفانِ» (7)؛ (هر کار پسندیده ای[در راه خدا] است. کسی که بر کار خیر دلالت کند مانند کسی است که آن کار را انجام داده است و خداوند به فریاد غمدیدگان رسیدن را دوست می دارد).
توصیه خاصدر حمایت از معلولین و ناتوانان جسمی:
در کنار این توصیه های عمومی، بیانات صریحی نیز از سوی معصومین(علیهم السلام) بر رسیدگی به امور «معلولین و ناتوانان جسمی» صادرشده است. چنانکه رسول اکرم(صلیعلیه وآله) درباره کمک به نابینایان فرموده اند: «مَنْ قَادَ اَعْمَى اَرْبَعِینَ خُطْوَهً غَفَرَ اللَّهُ لَه‏ مَا تَقَدمَ مِن ذَنبِه» (8)؛ (راهنمایی نابینا تاچهل قدم، موجب آمرزش گناهان او می شود) و نیز در بیانی دیگر درباره همین نابینایان فرمود: «مَنْ قَادَ ضَرِیراً اَرْبَعِینَ خُطْوَه عَلَى اَرْضٍ سَهْلَه- لَا یَفِی بِقَدْرِ اِبْرَه مِنْ جَمِیعِهِ طِلَاعُ الْاَرْضِ ذَهَباً فَاِنْ کَانَ فِیمَا قَادَهُ مَهْلَکَه جَوَّزَهُ عَنْهَا وَجَدَ ذَلِکَ فِی مِیزَانِ حَسَنَاتِهِ یَوْمَ الْقِیَامَه اَوْسَعَ مِنَ الدُّنْیَا مِائَه اَلْفِ مَرَّه وَ رَجَحَ بِسَیِّئَاتِهِ کُلِّهَا وَ مَحَقَهَا وَ اَنْزَلَهُ فِی اَعْلَى الْجِنَانِ وَ غُرَفِهَا» (9)؛ (کسى کـه شخصى نابینا را راگام در زمین هموار راه ببرد هرگز نمى توان به اندازه یک سوزن از کار او را به طلاهاى جهان ارزیابى کرد. و اگر نابینایى را از خطر افتادن در چاهى نجات دهد روزپاداش این عمل بالاتر از صدهزار بار انفاق جهان است و این حسنات بر همه گناهان او برترى دارد و آن را محو و نابود مى کند و او را به فردوس اعلى مى برد).
همچنین از آن حضرت روایت شده که درباره معلولان و رسیدگی به امور آنها فرموده: «مَنْ اَعَانَ ضَعِیفاً فِی بَدَنِهِ عَلَى اَمْرِهِ اَعَانَهُ اللَّهُ عَلَى اَمْرِهِ وَ نَصَبَ لَهُ فِی الْقِیَامَه مَلَائِکَه یُعِینُونَهُ عَلَى قَطْعِ تِلْکَ الْاَهْوَالِ وَ عُبُورِ تِلْکَ الْخَنَادِقِ مِنَ النَّارِ حَتَّى لَا یُصِیبَهُ مِنْ دُخَانِهَا وَ عَلَى سُمُومِهَا وَ عَلَى عُبُورِ الصِّرَاطِ اِلَى الْجَنَّه سَالِماً آمِناً وَ مَنْ اَعَانَ ضَعِیفاً فِی فَهْمِهِ وَ مَعْرِفَتِهِ فَلَقَّنَهُ حُجَّتَهُ عَلَى خَصْمِ الدِّینِ طُلَّابِ الْبَاطِلِ اَعَانَهُ اللَّهُ عِنْدَ سَکَرَاتِ الْمَوْتِ عَلَى شَهَادَه اَنْ لَا اِلَهَ اِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ الْاِقْرَارِ بِمَا یَتَّصِلُ بِهِمَا وَ الِاعْتِقَادِ لَهُ حَتَّى یَکُونَ خُرُوجُهُ مِنَ الدُّنْیَا وَ رُجُوعُهُ اِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى اَفْضَلِ اَعْمَالِهِ وَ اَجَلِّ اَحْوَالِهِ فَیُحْیَا عِنْدَ ذَلِکَ بِرَوْحٍ وَ رَیْحَانٍ وَ یُبَشَّرُ بِاَنَّ رَبَّهُ عَنْهُ رَاضٍ وَ عَلَیْهِ غَیْرُ غَضْبَانَ وَ مَنْ اَعَانَ مَشْغُولًا بِمَصَالِحِ دُنْیَاهُ اَوْ دِینِهِ عَلَى اَمْرِهِ حَتَّى لَا یَتَعَسَّرَ عَلَیْهِ اَعَانَهُ اللَّهُ تَزَاحُمَ الْاَشْغَالِ وَ انْتِشَارَ الْاَحْوَالِ یَوْمَ قِیَامِهِ بَیْنَ یَدَیِ الْمَلِکِ الْجَبَّارِ فَمَیَّزَهُ مِنَ الْاَشْرَارِ وَ جَعَلَهُ مِنَ الْاَخْیَارِ» (10)؛ (هر که معلولی را در کارهایش کمک کنددر کارش به او کمک دهد و درفرشته هایى روا دارد که او را در گذر از هراس ها کمک دهند و از خندق هاى آتش بگذرانند و ازاو را سالم بهرسانند. و کسى که ناتوان در فهم و معرفت را کمک دهد و در برابر خصم باطل به او دلیلى آموزد خدایش در سکرات مرگ بر شهادت به یگانگىو اینکه محمد(صلیعلیه وآله) بنده و رسول او است کمک دهد و بر اقرار بدان چه بدین دو مربوط است و بر اعتقاد او تا اینکه از دنیا برون شود و به خداى عزوجل برگردد با بهترین کردار و خوش ترین حال و در آن به روح و ریحان خوشامدش گویند و مژده اش دهند با اینکه پروردگارش از او خشنود است و خشمى بر او ندارد).
امام حسین(علیه السلام) ضمن سخنرانی ای که در صحرای عرفات ایراد کردند و در آن مسئولیت ها و وظایف آحاد اجتماعی را یادآور شدند، در بخشی از این سخنرانی ضمن راهنمایی اقشار مختلف، وظایفو مدیران درباره معلولین را هم گوش زد نمودند و فرمودند: «ای مردم مشاهده می شود که بدون بیم و نگرانی پیمان‏ خود را با خداوند شکسته اید در حالی که از نقض تعهدات پدران خود هراسناک هستید. اما پیمان خودتان با رسولو التزام به فرامین آن حضرت را عملا معتبر نمی شمارید. به همین دلیل نابینایان و ناشنوایان و معلولین در شهرها پشتیبان و یاور ندارند و به امور آن ها رسیدگی نمی شود. ای مردم به اندازه شرایط و موقعیت خودتان، برای معلولین احساس مسئولیت نکرده و تلاش نمی کنید».(11)
این سخنان بیان گر عنایت و توجه حضرت به رسیدگی و اهتمام به امور معلولین می باشد؛ ایشان در اوج فعالیت های مبارزه جویانه و اصلاح طلبانه علیه جور و ستماز توجه به مسائل دینی معلولین غافل نشده و عموم مردم و نخبگان را به امور معلولین توجه می دادند. نیز بی توجهی به معلولین را در ردیف عهدشکنی باو رسولش می داند. بنابراین بر اساس این فرمایشات اهتمام و توجه به معلولین از وظایف همگانی است.
فعالیت های پیامبر خدا(صلیعلیه وآله) و ائمه معصومین(علیهم السلام) منحصر در این گفتارهای شفاهی نیست و آن حضرات با اعمال شان بهترین سرمشق ما برای خدمت به چنین مردمانی هستند. مثلا از قولدر بیانامام سجاد(علیهما السلام) می خوانیم که آن حضرت به چند جزامی گذر کرد و بر آنها سلام داد و آنها در خوراک بودند و گذشت و سپس فرمودسبک ترها را دوست ندارد و نزد آنها برگشت و فرمود: مندارم شما به منزل من آیید. آنها به منزل آن حضرت رفتند و به آنها خوراک داد و سپس به آنها بخشش داد.(12) همه این گفتارها و رفتارها باید الگوی یکاسلامی در برخورد با ناتوانان و معلولان و تکریم و خدمت رسانی به آنها باشد.

پی نوشت:

(1). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، بيروت، دار إحياء التراث العربي‏، 1402هـ.ق، چاپ دوم، ج 72، ص 15.

(5). «وَاجْعَلْ لَهُمْ قِسمْاً مِنْ بَيْتِ مَالِکَ، وَقِسماً مِنْ غَلاَّتِ صَوَافِي الاِسْلاَمِ فِي کُلِّ بَلَد، فإِنَّ لِلاَقْصَى مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذِي لِلاَدْنَى، فَلاَ يَشْغَلنَّکَ عَنْهُمْ بَطَرٌ. فَلاَ تُشْخِصْ هَمَّکَ عَنْهُمْ، وَلاَ تُصَعِّرْ خَدَّکَ لَهُمْ، وَتَفَقَّدْ أُمُورَ مَنْ لاَ يَصِلُ إِلَيْکَ مِنْهُمْ مِمَّنْ تَقْتَحِمُهُ الْعُيُونُ، وَتَحْقِرُهُ الرِّجَالُ، فَفَرِّغْ لاُولئِکَ ثِقَتَکَ مِنْ أَهْلِ الْخَشْيَةِ وَالتَّوَاضُع، فَلْيَرْفَعْ إِلَيْکَ أُمُورَهُمْ. وَذلِکَ عَلَى الْوُلاَةِ ثَقِيلٌ، وَالْحَقُّ کُلُّهُ ثَقِيلٌ، وَقَدْ يُخَفِّفُهُ اللهُ عَلَى أَقْوَام طَلَبُوا الْعَاقِبَةَ فَصَبَرُوا أَنْفُسَهُمْ، وَوَثِقُوا بِصِدْقِ مَوْعُودِ اللهِ لَهُمْ. وَاجْعلْ لِذَوِي الْحَاجَاتِ مِنْکَ قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فِيهِ شَخْصَکَ، وَتَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً، فَتَتَواضَعُ فِيهِ لله الَّذِي خَلَقَکَ، وَتُقعِدُ عَنْهُمْ جُنْدَکَ وَأَعْوَانَکَ مِنْ أَحْرَاسِکَ وَشُرَطِکَ، حَتَّى يُکَلِّمَکَ مُتَکَلِّمُهُمْ غَيْرَ مُتَعْتِع، فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ(عليه السلام) يَقُولُ فِي غَيْرِ مَوْطِن: «لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لاَ يُؤْخَذُ لِلضَّعِيفِ فِيهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِيِّ غَيْرَ مُتَعْتِع». ثُمَّ احْتَمِلِ الْخُرْقَ مِنْهُمْ وَالْعِيَّ». نهج البلاغة، شريف الرضى، محمد بن حسين‏، محقق/ مصحح: فيض الإسلام‏، قم، چاپ هجرت‏، 1414هـ.ق، چاپ اول‏، ص 438.
تاریخ انتشار: « 1395/08/19 »

مطالب مرتبط

فهرست نظرات
*متن
*کد امنیتی http://makarem.ir
تعداد بازدیدکنندگان : 668